Trong khu rừng già giáp biên giới Tây Nguyên, nơi những tán cây đa cổ thụ rêu phong che kín cả bầu trời, sống một chú chuột rừng đất nhỏ bé tên Lót. Lót bé tí tẹo chỉ bằng nắm tay người lớn, lông nâu xám lốm đốm, hai cái tai to vểnh lên rõ rệt mỗi khi nghe tiếng động lạ, suốt ngày chỉ biết lén lút lấy hạt dẻ dưới gốc cây mục, tránh né mọi kẻ thù từ chim ưng săn mồi đến rắn hổ mang ẩn nấp trong bụi rậm. Còn chú chim oai vệ nhất khu rừng là Vàng Mỏ, một con chim hồng hoàng trưởng thành, lông đen bóng loáng như quét sơn, mỏ vàng óng như đúc, tiếng kêu vang rền khiến cả bầy khỉ chuyền cành cũng phải im bặt, suốt ngày bay lượn trên tán cây cao, săn bắt rắn nhỏ, là cái tên khiến bất cứ sinh vật nào trong rừng cũng phải nể sợ. Mọi chuyện bắt đầu từ đêm rằm tháng Mười, trăng tròn to như cái đĩa vàng treo lơ lửng giữa tán lá. Lót bị một bầy chó rừng truy đuổi suốt cả ngày, khát khô cả cổ, nhớ ra người dân bản địa từng kể về hồ Đổi Thân nằm sâu trong thung lũng kín gió, nước hồ lạnh tanh nhưng có thể lập tức dịu cơn khát. Nó lén lút men theo bờ cây đá tới hồ, cúi xuống uống một ngụm to ực. Chẳng may lúc đó Vàng Mỏ cũng bay xuống hồ tắm lông, mệt nhoài sau một ngày bay lượn săn mồi, cũng cúi xuống uống một ngụm nước hồ mát lạnh. Đùng một cái, cả hai cảm thấy chóng mặt quay cuồng, rồi khi mở mắt ra, mọi thứ đã hoàn toàn thay đổi: Lót giờ nằm trong thân xác to lớn của Vàng Mỏ, lông vũ cứng ngắc, móng vuốt sắc nhọn, cánh dài gần gấp ba thân nó lúc trước; còn Vàng Mỏ co ro trong thân xác bé nhỏ của Lót, lông mềm mại, chiếc mỏ vàng lộng lẫy giờ biến thành cái mũi nhỏ xíu, chỉ có thể kêu rít rít the thé thay vì tiếng gầm vang rền quen thuộc. Lót (trong thân xác đại bàng) lảo đảo vỗ cánh, vô tình quật đổ tổ ong trên cành cây gần đó, bầy ong vỡ tổ bay ra đốt túi bụi cả hai. Vàng Mỏ đang co ro trong thân xác chuột, bị ong đốt chạy loạn xạ, suýt sập vào hang rắn hổ mang đang phơi nắng. Cả khu vực hồ bỗng nhiên náo loạn hết cả lên, tiếng ong vo ve, tiếng chó rừng sủa ầm ĩ, tiếng rắn rít hòa làm một, chúng chạy nháo nhào, chẳng biết đường nào mà trốn. Hai sinh vật vốn là kẻ thù không đội trời chung – Vàng Mỏ từng bắt hụt Lót suốt ba lần, mỗi lần nhìn thấy Lót là nó lại lao xuống định bắt – giờ buộc phải nhìn nhau, nhận ra mình đã hoán đổi thân xác. Ban đầu chúng còn lao vào cãi vã: Lót sợ hãi run rẩy vì giờ nó chính là con chim to lớn mà nó vẫn sợ, không biết cách vỗ cánh, đứng lảo đảo suýt rơi xuống hồ; Vàng Mỏ tức giận gầm gừ (thành tiếng rít chuột) vì mình bỗng nhiên trở thành con mồi nhỏ bé, bất cứ tiếng động nhỏ nào cũng khiến nó nhảy dựng lên, sợ con rắn nhỏ bò qua cũng có thể nuốt chửng nó. Nhưng nguy hiểm đến quá nhanh: bầy chó rừng lúc nãy đuổi Lót giờ ngửi thấy mùi chim hồng hoàng (thực ra là mùi Lót trong thân xác chim), kéo nhau tới vây quanh hồ. Còn con rắn hổ mang nằm phơi nắng trên bờ đá, nghe tiếng rít của Vàng Mỏ, bò lại định ăn thịt con chuột "lạ" này. Lúc đó chúng mới hiểu, nếu không hợp sức, cả hai sẽ chết dưới tay kẻ thù. Lót dùng đôi mắt đại bàng sắc bén của Vàng Mỏ nhìn xa, báo cho Vàng Mỏ biết hướng chạy trốn; Vàng Mỏ dùng khứu giác nhạy bén của chuột rừng, dẫn Lót tới một hang đá hẹp mà chỉ con chuột mới chui lọt, tránh được bầy chó rừng đang gầm gừ ở ngoài. Từ đó, Cuộc phiêu lưu biến hóa của hai kẻ bắt đầu. Nào là Lót (trong thân xác đại bàng) cố gắng bay lên cây tìm ổ trứng cho Vàng Mỏ ăn, nhưng vì quen thói chạy chui rúc, nó vỗ cánh quá mạnh làm gãy cả cành cây to, suýt đè chết Vàng Mỏ đang cố gắng nhặt hạt dẻ ở dưới. Nào là Vàng Mỏ (trong thân xác chuột) muốn bay lượn như ngày xưa, cứ nhảy từ vách đá cao hai mét xuống, tưởng là sẽ sải cánh, ai ngờ lại lăn quay xuống bụi rậm gai, rách cả lông tai, phải nhờ Lót dùng móng vuốt nhổ gai ra. Chúng còn gặp phải bọn thợ săn vào rừng đặt bẫy, Lót dùng móng vuốt đại bàng cắt đứt dây bẫy cứu một chú nai con bị mắc kẹt, còn Vàng Mỏ chui qua lỗ nhỏ trong lán bẫy, lấy trộm bánh mì và nước cho cả hai. Một lần, bọn săn trộm phát hiện ra con đại bàng "không biết bay" và con chuột "dám nhìn người như người", đuổi theo suốt cả ngày, chúng phải chạy vòng quanh khu rừng, lạc cả đường về hồ Đổi Thân, suýt bị bọn chúng bắt nhốt vào lồng sắt. Suốt ba ngày đêm vật lộn trong thân xác của nhau, Lót học được cách kiêu hãnh đứng trước gió, dùng sức mạnh của đôi cánh bảo vệ kẻ yếu; Vàng Mỏ học được cách quan sát từ tầng thấp, trân trọng những sinh vật nhỏ bé mà nó từng khinh thường. Đến đêm trăng tròn tháng Mười một, chúng quay lại hồ Đổi Thân, uống nước hồ, lại hoán đổi về thân xác cũ. Lót giờ không còn sợ hãi run rẩy mỗi khi nghe tiếng chim kêu, Vàng Mỏ cũng không còn ngạo mạn coi thường những sinh vật nhỏ bé dưới mặt đất. Cả khu rừng vẫn nhắc về cái đêm hai sinh vật hoán đổi thân xác, về suốt những ngày tháng náo loạn, rượt đuổi, hợp sức vượt qua nguy hiểm – tất cả những điều điên rồ ấy, đều nằm trọn vẹn trong Cuộc phiêu lưu biến hóa không thể quên của chúng.