Những Đứa Trẻ Nhuốm Chì không phải là cái tên bọn trẻ tự chọn cho mình. Nó hình thành từ những buổi chiều ngột ngạt, khi khói đen từ ống khói nhà máy luyện kim Vĩnh Phát chực chờ trùm xuống xóm nghèo. Bụi chì lẫn trong mưa, bám vào mái tôn ọp ẹp, ngấm vào từng mảnh vườn cằn cỗi, và kết tụ dần trong máu những đứa trẻ chưa kịp lớn.
Vị bác sĩ trẻ tên Dương nhận ra điều ấy vào một ngày mưa tháng bảy. Ba đứa trẻ cùng xóm nhập viện liên tiếp với những cơn co giật dữ dội. Da chúng xanh lè, môi thâm lại, đôi mắt mở trừng trừng như muốn kêu cứu. Xét nghiệm máu cho kết quả khiến Dương tê tái: nồng độ chì trong máu cao gấp chục lần ngưỡng an toàn. Hỏi ra mới biết, chúng đều sống cạnh con mương đen ngòm chảy thẳng từ khuôn viên nhà máy. Mùa hè, bọn trẻ vẫn hồn nhiên tắm ở đó, tưới rau bằng thứ nước ấy, rồi ăn những luống rau còi cọc tự trồng.
Ban đầu, Dương chỉ dám chống lại thứ độc tố vô hình bằng những tờ rơi tự phát. Anh lặn lội đến từng nhà, giải thích cho những người mẹ mặt sạm nắng về căn bệnh mang tên nhiễm độc chì. Họ gật đầu lơ đãng, rót cho anh bát nước chè xanh, nhưng nụ cười nhạt nhòa: “Biết rồi, bác sĩ ạ, nhưng cấm được bọn trẻ tắm mương thì chúng lấy đâu ra chỗ chơi?”.
Chuyện vỡ lẽ khi hai người đàn ông lạ mặt xuất hiện trước cổng bệnh viện. Họ đưa cho Dương phong bì dày cộm và lời nhắn chua ngoa: “Bệnh nhân vào viện là do ăn uống mất vệ sinh. Anh nên để Vĩnh Phát yên ổn làm ăn!”. Chiều hôm ấy, Dương mở từng hồ sơ của Những Đứa Trẻ Nhuốm Chì – gần 30 em với các triệu chứng giống hệt nhau. Anh biết mình không thể im lặng.
Ngày anh gửi đơn tố cáo nhà máy xả thải trái phép cũng là lúc áp lực đổ dồn. Bệnh viện gợi ý chuyển công tác, điện thoại nặc danh đêm đêm réo liên hồi, kẹt xe đến giờ đi làm bỗng có vẻ như bị dàn dựng. Dưới bàn làm việc, Dương giấu chiếc USB chứa đầy biên bản xét nghiệm, ảnh chụp cống xả ngầm, và đoạn ghi âm lời khai của công nhân nhà máy. Anh tự hỏi mình có trở thành bác sĩ để rồi nhắm mắt làm ngơ khi trẻ con từng ngày hấp thụ chất độc?
Giữa cơn bão ấy, thằng bé Hòa – 5 tuổi, bệnh nhân nặng nhất – co quắp trong vòng tay mẹ mà thều thào: “Mẹ ơi, mình dọn đi nơi khác sống được không?”. Dương không còn lựa chọn nào khác. Anh gửi toàn bộ tài liệu cho báo chí, biết rằng viên gạch đầu tiên mình ném sẽ khiến sự nghiệp tan nát. Nhưng khuôn mặt xám xịt của Những Đứa Trẻ Nhuốm Chì đã hằn sâu trong tim: chúng xứng đáng được thở bầu không khí không lẫn tiếng rít lò cao và mùi kim loại cháy khét…
